X
تبلیغات
بیماری های ویروسی - ویروس چیست ؟

بیماری های ویروسی

ویروس چیست ؟

اندازه ویروس ها از 20 تا 200 میلیونیم میلیمتر متغیر است . خط فاصله انتهای این جمله حدود 5/0 میلی متر طول دارد . حساب کنید چند ویروس روی آن جا می شوند . کشف ویروس: دانشمندان در اواخر قرن 19 به وجود ویروس ها پی بردند . با این حال تا بعد از جنگ جهانی دوم که ساختمان میکروسکوپ الکترونیکی کامل شد هیچ کس نمی دانست که ویروس ها چه شکلی دارند. ویروس ها بسیار کوچکند ولی شکل های متنوعی دارند و باعث بیماری های مختلفی می شوند. بعضی از این بیماری ها بسیار شدید هستند . ایدز ، هاری ، فلج اطفال ، سرخک ، آنفولانزا و سرما خوردگی چند نمونه از بیماری های ویروسی هستند. ویروس ها به تنهایی موجودات زنده کاملی نیستند ، بلکه انگل حقیقی اند و برای تامین نیازهای خود کاملاً به جاندار دیگری به نام میزبان وابسته اند. هیچ انگلی نباید تا اندازه ای به میزبان خود آسیب برساند که میزبان نابود شود . هم چنین نباید میزبان خود را وارد کند که در برابر آن ایمن یا مقاوم شود، چون در هر دو صورت به زیان خود انگل است و باعث نابودی انگل می شود. ویروسی که صد درصد مبتلایان را از بین می برد به محض آنکه میزبانانش از بین بروند می میرد. مخزن بیماری : یک ویروس موفق، ویروسی است که دو میزبان داشته باشد. ویروس در یک میزبان بیماری شدیدی ایجاد می کند و در میزبان دیگری که میزبان مخزن نامیده می شود تنها باعث بروز علایمی خفیف می شود. این مساله ادامه حیات ویروس را تضمین می کند. مخزن بیماری در مورد بسیاری از ویروسهای انسانی از قبیل تبخال ، سرخک و آنفلوانزا خود انسان ها هستند. زیرا افراد مختلف درجات گوناگونی از مقاومت در برابر این ویروس ها را نشان می دهند. قبل از هر چیز باید بدانیم که آیا ویروسها موجودات زنده محسوب می شوند یا نه . یک تعریف می گوید حیات عبارت است از یک سری فرایندهای پیچیده حاصل از دستورالعمل های خواصی که بوسیله ی اسید نوکلئیک سلول های زنده همواره در حال فعالیت می باشد. چون ویروسها در خارج از بدن میزبان به حالت خنثی به سر می برند . به این مفهوم نمی توان آنها را موجودات زنده در نظر گرفت معهذا هنگامی که ویروس ها وارد سلول میزبان می شوند اسیدهای نوکلیئک آنها فعال گشته و منجر به تکثیر ویروس می گردد. از نظر بالینی ویروسها را میتوان موجودات زنده در نظر گرفت. آن ها مانند باکتریها ، قارچهای بیماری زا آلودگی و بیماری ایجاد می کنند. به ویروس کامل ویریون گفته می شود. ویروسها یکی از کوچکترین عوامل بیماری زا در جانداران هستند که اندازه ی آنها بین 300- 200 نانومتر است . ویروسها انگل داخل سلولی هستند که این خصوصیت مهمترین تفاوت ویروسها با میکروارگاندیسها است . به نظر می رسد که ویروس ها قبل از بوکار بوتها بوجود آمده اند. به ویروس ها فاز نیز گفته می شود. آنفلوانزا : تعداد زیادی از بیماران به دلیل تجمع مایعات در ریه هایشان جان خود را از دست دادند. پزشکان وحشت زده تصور می کردند که این بیماری عجیب شکلی از مرگ سیاه یا طاعون است ویروس به سرعت منتشر شد. ظرف شش ماه پس از سپتامبر 1919 این ویروس تنها در نیویورک جان بیش از 33000 نفر را گرفت . در زمان گسترش این همه گیری تقریباً 20 میلیون نفر در سرتاسر دنیا جان سپردند. این مقدار مرگ و میر از تلفات 4 سال جنگ بیشتر بود! به دلایلی که هنوز شناخته نشده است خطر این ویروس در جوانان بیشتر بود عامل این همه گیری ویروس آنفلوانزا بود در آن زمان هیچ کس نمی دانست که عامل آنفلوانزا یک ویروس است . در سال های پس از جنگ جهانی اول ، زمین مورد هجوم یک همه گیری ویروسی قرار گرفت که میزان مرگ و میر آن از طاعون در قرون وسطی نیز بیشتر بود. همه گیری در چهارم ماه مارس سال 1918 با گزارش اولین مورد در شهرکانزاس آغاز شد. کلید مرگ : ویروس نسبتاً کم آزاری که در سراسر جهان پخش شده بود در ماه سپتامبر سال 1918 به ویروسی کشنده تبدیل شد. در سه حمله تقریباً همزمان، سوش جدید در فرانسه ، سیرالنون و ماساچوست گسترش پیدا کرد. سوش یعنی گروهی از میکروب ها که از یک خانواه باشند اما به خاطر صفاتی ویژه ی با بقیه خانواده تفاوت داشته باشند. سوش آنفلوانزا سال 1918 چند سال در بین انسان ها باقی مانده در بین انسان ها باقی مانده و سپس به تدریج از میان رفت یا از شدت بیماری زایی آن کاسته شد. هنوز پرسشهایی پیرامون مرگ و میر به دنبال ابتلا به این ویروس مطرح است آیا ممکن است همه گیری مرگ بار آنفلوانزا دوباره اتفاق بیفتد؟ آنفلوانزا از راه هوا از فرد آلوده به فردی دیگر منتقل می شود. ویروس ، پوشش مخاطی راه های تنفسی فوقانی را آلوده می کند. تب ، لرز ، گرفتگی و سردرد ممکن است تا یک هفته طول بکشد. بهبودی غالباً سریع است. همه گیری های آنفلوانزا از زمانی روی می دهند که یک سوش جدید با قدرت بیماری زایی زیاد بوجود بیاید. ویروسها همواره در حال تغییر هستند. طبیعی است که در هنگام میلیاردها نسخه از ویروس اشتباهاتی رخ دهد. سرخک : در سال 1798 ژنر دانشمند انگلیسی مایه کوبی ضد آبله انسانی را متداول کرد. 180 سال بعد یعنی در سال 1977 آبله در سراسر گیتی ریشه کن شد. از آن تاریخ تا امروز موردی از این عفونت ویروسی مخوف دیده نشده است. در مورد بیماری فلج کودکان یا پولیومیلیت که ریشه کنی آن در برنامه سازمان جهانی بهداشت تا آخر سده حاضر یا پیش بینی شده ظاهراً کار آسانتر است . چه در ماه اوت 1994 اعلام شد که در قاره آمریکا بیماری فلج ریشه کن شده و ویروس های وحشی فلج دیگر در جامعه و محیط زیست در گردش نیستند. بنابراین فاصله ی زمانی بین کشف ویروس فلج و ریشه کنی آن بیش از 5 سال طول نکشید . به نظر پاره ای از پژوهشگران غربی با اعتماد و اعتقاد راسخ به پیشرفت سریع دانش بیولوژی مولکولی و ایمنی شناسی ، ریشه کنی دیگر عوامل بیماری های عفونی اعّم از باکتریانی و یا ویروسی خیلی زودتر از زمان پیش بینی شده در برنامه میسر و ممکن خواهد شد و بشر از شر دشمنان ریز و ناپیدای خود تا اواسط سده ی آینده رهایی خواهد یافت. این خوش بینی زودرس را باید با احتیاط تلقی نمود. چه در حال حاضر با همه ی پیشرفتی که در دانش تهیه واکسن و علوم وابسته به آن به ویژه در ایمنی شناسی و ژنتیک حاصل شده و امکان تهیه ی واکسن های نوترکیبی (recombinants) و نهایتاً واکسنهای بسیار خاص که با اسید نوکلئیک عوامل بیماری زا تهیه می شوند (DNA vaccines) به تازه سومین بیماری عفونی واگیر نامزد قرار گرفتن در پایگاه ریشه کنی جهانی اعلام و معرفی شده است. باید در نظر داشت که تا سال 1980 ایمنی شناسان آمریکایی سرخک را سومین هدف ریشه کنی اعلام می نمودند . پیشامد همه گیری پیش بینی شده در آمریکا در سال 1981 که تا سال 1988 هر سال حدود 3000 نفر را مبتلا ساخت بر پیش بینی خوش بینانه آمریکایی خط بطلان کشیده شد. در کودکان زیر 6 ماه را می توان محلول ایمن سازی مادران دانست . بدین معنی که در نسل حاضر مادران جوان ایمنی خود را در کودکی بوسیله ی مایه کوبی کسب نموده اند و این ایمنی به مرور زمان ضعیف و رنگ باخته شده است. در صورتی که مادران نسل های جلوتر ایمنی خود را از راه ابتلای به بیماری طبیعی سرخک بدست می آورند. مسلم است که ایمنی اکتسابی از ابتلای سرخک پایدارتر از ایمنی با مایه کوبی است و به همین سبب کودکان نسل گذشته تا 9 ماهگی معمولاً با ایمنی اکتسابی از مادر ، در قبال ویروس وحشی سرخک مصون می ماندند در صورتی که در کودکان نسل حاضر ایمنی کسب شده از مادر به قدری ناچیز است که در ماههای اول تولد کودک فاقد پادتن ضد سرخک و حساس به عفونت است . علت اصلی بروز مجدد سرخک در آمریکا و در هر کشور بیشتر معلول زمان مایه کوبی است و کمتر به قدرت ایمنی زائی واکسن ارتباط پیدا می کند. یرقان های ویروسی: عفونت و جراحات کبد بوسیله ویروس ها عامل مهم بیماری و مرگ و میر در سراسر جهان می باشد. با اطلاعاتی که در دست است پنج گروه ویروس متفاوت ایجاد یرقان عفونی می کنند. تنها در کشور آمریکا هر سال بالغ بر ششصد هزار نفر به انواع یرقان های ویروسی مبتلا می گردند. تقسیم تقریبی موارد در بین گروه های یاد شده ویروسی به شرح زیر است ، عامل 25 درصد از موارد یرقان ویروس (HAV)A و 50 درصد ویروس (HBV) ویروس ناقصی است که در مبتلایان قبلی به یرقان ب ایجاد یرقان مجدد بسیار شدید می کند. در حال حاضر دو گونه ویروس یرقان نه A و نه B وجود دارد ، یکی از این دو گروه به نام ویروس یرقان (HCV)C است که سابقاً آن را ویروس ناشی از انتقال خون می نامیدند و نهایتاً گونه دوم که به نام ویروس یرقان زایی E(HEV) نام دارد و بیشتر در کشورهای جهان سوم دیده می شود گرچه عفونت حاد یرقان با هر یک از این ویروس ها عواقب ناخوش آیندی به دنبال دارد اما سه گونه یرقان های ناشی از ویروس های D,C,B پس از دوره حاد به حال مزمن و مکتوم در آمده و بیمار ناقل مزمن و مخفی ویروس می گردد. و خود بیمار هم از عواقب بعدی بیماری خاصی تشمع کبد و سرطان (HCV,HBV) مبتلا خواهد گردید. ناقلین مزمن منبع عمده ایجاد عفونت هستند، چه خود بدون نشانه های ظاهری ویروس بیماری را منتشر می نمایند و ویروس های (HAV, HBV, HCV, HDV) بدین ترتیب به افراد سالم منتقل می شوند. در مورد ویروس یرقان E تا حال مخزن ویروس شناخته نشده است ، با تزریق مایه ضد یرقان در مورد ویروس هایی که برای آنها مایه تهیه شده است می توان افراد را مصون و دور از عفونت و عواقب مرگبار آن نگهداشت. استفراغ: یکی از شایعترین علایم در دوره ی شیر خوارگی و اوایل کودکی است . توجه کمتر به کودکی که گاه و بیگاه استفراغ می کند باید معطوف گردد. امّا در مورد شیرخواری که مکرراً استفراغ می کند نیاز به ارزیابی دقیق دارد. عفونتهای برون یا درون گوارشی می تواند سبب استفراغ شود. عفونت گوش ، سیستم تنفسی و بیماری های عفونی از این قبیل است . آن دسته از عفونتهای سیستم گوارشی که سبب اسهال شود ممکن است توام با استفراغ باشد چنانچه عفونت ها را درمان نمایند امکان بر طرف شدن استفراغ وجود دارد. در شیرخوار سالم بازگشت مواد غذایی و استفراغ می تواند طبیعی تلقی شود یا ممکن است بدلیل شیر نامناسب یا شیوه تغذیه نامطلوب باشد . مصرف غذاهای چاشنی دار و تکه های درشت و حساسیت غذایی ممکن است سبب استفراغ شود. علت استفراغ غالباً با تاریخچه ای که والدین می دهند مشخص می شود. پرسشها در ارتباط با وضعیت کودک یا شیرخوار پیش از وقوع استفراغ ، مدت استفراغ توصیف مواد، وجود تب یا نشانه های دیگر بالینی مطرح می شود. چنانچه اعضاء خانواده در گذشته ی نزدیک یا همزمان دچار بیماری مشابه یا اسهال باشند ، احتمالاً ممکن است علت آن آلودگی غذای مصرفی باشد. ویروس اپ . اشتاین بار: بیشتر افراد بالغ در غالب کشورها در کودکی آلوده به بیماری اپ. اشتاین .بار یا (EBV) شده اند. بموجب آماری از ایالات متحده ی آمریکا 90 درصد افراد دردوران حیات خود دچار این عفونت می گردند. عفونت ابتدائی با این ویروس در کودکان بدون هیچ گونه نشانی سپری می شود، در صورتیکه عفونت در نوجوانان و جوانان معمولاً با مونونوکلئوز عفونی همراه می باشد و در موارد استثنایی بیماری به شکل مزمن در می آید. در نواحی جغرافیایی خاصی از جهان و گروه های ویژه ای این عفونت با کارسینومای حلق و بینی و یا با بورکیت انفوما همراه است . مایه های آزمایشی را با گلیکوپروتئین سطحی ویروس (gp220.3509) بعنوان مایه ی ایمنی زا فراهم نموده اند و برای تهیه ی این گلیکوپروتئین از روش های مهندسی ژنتیک استفاده شده است . در حدود پنجاه درصد این پادگان ها را کربوهیدراتها تشکیل می دهند و نقش آن در ویروس زنده کمک به چسبیدن ویروس به یاخته ی میزبان و ایجاد پادتن خنثی کننده می باشد. ویروس های چند هسته ای: تهیه ی مایع برای این دسته از ویروس ها کاری مشکل اما ضروری است. واکنش های غیر منتظره و شدیدی که در سال 1960 با استفاده از مایع کشته با فرمالین پیش آمد پژوهندگان را بر آن داشت که در تهیه ی مایع آزمایشی نخست واکنش آنرا در حیوانات مورد بررسی قرار داده و سپس برای انسان تجویز نمایند. در طی سه دهه ی آخر مایه های متعدد با استفاده از دانش مولکولی و مهندسی ژنتیک در حیوانات مورد آزمایش قرار گرفته است که ذکر آنها موجب اطاله مطلب می شود. این آزمایش ها با دو گونه ی A,B این ویروسها انجام گرفته و سعی بر این بوده که به ضد ( گلیکوپروتئین F) و گلیکوپروتئین G یا وسیله ی چسبیدن ویروس به سطح یاخته ها ایمنی خلطی و یاخته ای ایجاد نماید. نتایج آزمایشی کم و بیش رضایت بخشی از این بررسی ها بدست آمده است. سرماخوردگی: سرماخوردگی ساده ترین و در عین حال یکی از ناراحت کننده ترین بیماری های عفونی انسان در تمام فصول سال و در همه جای جهان است . انسان سالم بالغ ممکن است در طی سال یکی دوبار و حتی تا هفت بار دچار سرماخوردگی ، که ربطی به گریپ ندارد ، بشود. عامل سرماخوردگی عده زیادی از ویروس ها هستند که هر یک به سهم خود و به حساب خود ایجاد بیماری کم و بیش خفیفی در حلق و حنجره و تنفسی می کنند و شفای از یکی از این بیماری ها در قبال بیماری مشابه اما با ویروس دیگر سرماخوردگی ایجاد مصنونیت نمی نماید. نخستین گروه از این ویروس ها به نام شبه گریپ معروفند . اولین ویروس از این گروه در سال 1953 در شهر سندای موشی که ریه کودکی مرده از ذات الریه به آن تزریق شده بود جدا گردید و بعدها سایر ویروس ها شبه گریپ از انسان و مشابه آن ها از حیوانات جدا شده به طوری که چهارگونه ویروس شبیه آنفولانزا هر یک می توانند منشاء عوارض تنفسی در انسان ، میمون و یا دیگر حیوانات باشند. سرخجه : بیماری خفیف ویروسی است که کودکان و نوجوانان را مبتلا می سازد. اگر چه همه گیری بیماری گاهی در آموزشگاهها و سربازخانه ها موجب وقفه در کار و فعالیت گروه های سنی حساس می گردد، اما اهمیت بیماری در ایجاد رویان هائی با ناهنجاری های مختلف از زمان بارداری است که در نخستین ماه های آبستنی به بیماری دچار می گردد. کلیات : تشخیص تفریقی سرخجه از سرخک و مخملک در اواخر سده هیجدهم در آلمان بعمل آمده است . در اوایل و اواسط سده نوزدهم همه گیری های متعددی از این در انگلستان و آمریکا شایع شده است . نام روبلا را در سال 1866 ویل به سرخجه داده و به این ترتیب آنرا از سرخک مجزی نموده است . در گذشته بیماری با همه پراکندگی که ثابت نمود ویروس سرخجه در ماه های اول آبستنی موجب آب آوردگی چشم و بیماری های قلبی در نوزادان می شود موجب گردید که دانشمندان بررسی های گسترده ای درباره سرخجه و عامل مولد آن بعمل آوردند. در اینجا لازم به یادآوری است که علاوه بر ویروس سرخجه که بیش از چهار دهه نیست که ناخوشی زائی آن برای رویان کشف گردیده عامل عفونی دیگری از گروه انگلهای کل سلولی به نام توکسوپلاسما گوندیی نیز گاهی ایجاد بیماری عفونی حادی می نماید که اگر عفونت در ماه های اول بارداری باشد ، ناهنجاری هائی در چشم و مغز رویان ایجاد می شود. ایدز AIDS : این حقیقت که AIDS ظرف مدت کمتر از ده سال پیش از شناخته شدن به یک بیماری پاندمیک تبدیل شده است نمایانگر اهمیت مسافرت جهانی در انتقال بیماری ها می باشد. اهمیت انتقال سریع زمانی بیشتر به نظر می رسد که بدانیم ویروس AIDS تنها در پس تماس نزدیک دو نفراز طریق فعالیت جنسی یا خون موجود در سوزنها انتقال می یابد. ویروس HIV همانند HIV مسبب نقص ایمنی اما کمتر قابل سرایت در مراحل زودرس است . بالاترین میزان شیوع آن در آفریقای غربی است . به مبارزه طلبیدن بهداشت جامعه مکانیسم های نظارت ، مراقبت و کنترل این بیماری را به وجود می آورد. به گونه ای که به طور منظم در ایالات متحده وجود ندارد .به دلیل نادر بودن HIV بیماران با نشانه های اختلال در عملکرد ایمنی نیاز به انجام روتین آزمون برای آن ندارند. اما بیماران با نقص ایمنی باید از نظر HIV در صورت منفی بودن آزمون تایید شده HIV یا افراد دارای سفر به کشورهای با شیوع HIV مورد آزمون قرار گیرند.

+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و یکم بهمن 1388ساعت 19:42  توسط علی سینه سپهر و جواد باقری  |